تجربه دینی و مسأله عینیت
66 بازدید
محل نشر: قبسات » زمستان 1381 - شماره 26 » (13 صفحه - از 30 تا 42)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
علی ربانی گلپایگانی* چکیده یکی از بحث‏های مهم درباره تجربه دینی بررسی ذهنی یا عینی بودن تجربه‏های دینی است. بسیاری از فیلسوفان دین و متکلمان الهی بر عینی بودن تجربه‏های دینی تأکید دارند. یعنی تجربه‏های دینی پدیده‏هایی صرفا ذهنی و روانی نیستند. بلکه بر حقیقت یا حقایقی عینی و ماوراء طبیعی دلالت می‏کنند. برهان‏های تجربی بر وجود خداوند که در الهیات جدید مسیحی مطرح شده است ناظر به همین مسأله است. احساس وابستگی مطلق، احساس تعالی خواهی و اصل آسان باوری از جمله مبانی فکری و روان‏شناختی دیدگاه‏هایی است که طرفدار عینی بدون تجربه‏های دینی‏اند. به اعتقاد آنان این مبانی و اصول به انضمام پاره‏ای دیگر از اصول و قواعد منطقی و فلسفی عینی بودن تجربه‏های دینی را مبرهن می‏سازد. این بحث با آن چه در الهیات اسلامی به نام طریق یا برهان فطرت بر وجود خداوند تأیید شده است قابل مقایسه و بررسی است. زیرا اگر چه از تجربه دینی تفسیرهای متفاوتی ارائه شده است، اما تفسیر آن به عنوان احساس وابستگی مطلق و نیز احساس تعالی جویی بشر با فطریات احساسی که در الهیات اسلامی مطرح شده است کاملاً هم‏خوانی دارد. برخی از فیلسوفان مسیحی تجربه‏های دینی و عرفانی را فراذهنی و فراعینی توصیف کرده و با تفکیک زبان دین و عرفان از زبان علوم طبیعی به اسطوره‏ای بودن زبان دین و عرفان گرویده و چنین نتیجه گرفته‏اند که زبان دین عینی نیست، یعنی از الگوی زبان مصطلح در علوم طبیعی پیروی نمی‏کند، ولی با این حال ذهنی نیز نیست، یعنی صرف تخیل و پندار ذهنی نمی‏باشد، بلکه حقیقتی ماوراء طبیعی را مکشوف می‏سازد. روشن است که بازگشت این دیدگاه به نظریه عینی‏گرایانه در باب تجربه‏های دینی و عرفانی است. مناقشه‏های دیگری بر این نظریه وارد شده است که در متن مقاله بیان گردیده است.
آدرس اینترنتی